Eerste smartphone: zo leer je je kind het verschil tussen echt en AI

Sociale media als belangrijkste nieuwsbron

Vandaag komt het nieuws niet meer via de krant op tafel, maar rechtstreeks via de smartphone in de hand van je kind. En dat gebeurt vaak via sociale media in plaats van nieuwsapps.

Uit het Apenstaartjarenrapport 2024 blijkt dat:

Maar hier komt het goede nieuws: jongeren zijn niet naïef. Integendeel! Ze kijken best kritisch naar het nieuws dat ze online tegenkomen. Slechts 11% vindt nieuws via sociale media echt betrouwbaar. Daarnaast maakt bijna de helft van de jongeren zich zorgen over misleidende berichten op sociale media en YouTube. Dat betekent dat ze zich bewust zijn van het probleem. En dat is een sterke basis om verder op te bouwen!

Bezorgdheid over fake news

Je kind gebruikt misschien zelf al AI-tools, zoals chatbots of functies in apps zoals Snapchat. Maar dat betekent niet dat ze alles zomaar geloven. Veel jongeren geven zelf aan dat AI soms ‘fake’ aanvoelt. Ze merken dat informatie fout kan zijn en zinnen soms onnatuurlijk of verzonnen klinken.

Volgens Imec leeft er ook breder bezorgdheid:

• 74% maakt zich zorgen over de impact van AI in het algemeen
• 85% over de verspreiding van foutieve informatie via AI

En nog straffer: jongeren nemen zelf actie. Volgens het Apenstaartjarenrapport 2024 gebruikt 72% één of meerdere strategieën om nieuws te checken, zoals:

• Kijken wie het bericht publiceerde (55%)
• Letten op schrijfstijl, fouten of beelden (46%)
• Checken wanneer iets gepubliceerd werd (32%)
• Info aftoetsen bij vrienden (31%) of via zoekmachines (27%)

Met andere woorden: je kind is waarschijnlijk al goed bezig, en jij kan dat verder mee ondersteunen!

Soorten fake news

Niet alles wat je ziet, is wat het lijkt. En dat geldt vandaag meer dan ooit. Dit zijn de meest voorkomende vormen van misleiding waar jongeren mee in contact komen:

Daarnaast spelen ook algoritmes een rol. Die tonen vaak content die emoties oproept, en dat is niet altijd de meest betrouwbare informatie. In extreme gevallen kunnen jongeren zelfs in ‘bubbels’ terechtkomen waar éénzijdige of problematische content (zoals racistische ideeën) vaker voorkomt.

Strategieën voor ouders 🧰

Goed nieuws! Je hoeft geen tech-expert te zijn om je kind hierin te begeleiden. Wat écht werkt? Samen ontdekken, praten en een gezonde dosis nieuwsgierigheid. Heb je al gehoord van de HALT-methode? Dat is een stappenplan van Mediawijs dat je kan volgen om de betrouwbaarheid van beweringen en (nieuws)berichten te bepalen. Maar je kan nog een stapje verder gaan.

1. Ontwikkel een ‘gezonde achterdocht’

Leer je kind dat niet alles wat je online ziet klopt, en dat dat oké is. Leg uit dat algoritmes vaak kiezen voor opvallende of sensationele content, niet per se voor de waarheid. Bespreek ook dat sommige posts eigenlijk reclame zijn (influencers, samenwerkingen, …).

2. Check actief de bron

Stimuleer je kind om altijd even te kijken:

• Wie heeft dit gepost?
• Is het een betrouwbare nieuwsbron of een random account?
• Heeft het profiel een verificatiebadge (en is die echt)?

Veel jongeren doen dit al, maar jij kan hen helpen om er nog bewuster mee om te gaan.

3. Controleer AI-informatie

Meer dan de helft van de actieve AI-gebruikers checkt resultaten met andere bronnen. Moedig je kind aan om dat ook te doen. Eén gouden regel: vertrouw nooit blind op één bron.

4. Let op signalen die niet kloppen

Samen speuren naar ‘rode vlaggen’ kan zelfs leuk zijn, zie het als een soort detectivegame:

• Vreemde schrijfstijl 
• Taalfouten 
• Vervormde beelden of rare details 

5. Zoek context

Google even of andere (betrouwbare) media hetzelfde nieuws brengen. Als het alleen op één obscure pagina staat, dan is dat vaak al een teken.

6. Praat (en blijf praten)

Misschien wel de belangrijkste tip: blijf in gesprek.

• Kijk af en toe samen naar hun feed
• Gebruik herkenbare content (zoals kinderjournaals) om het verschil tussen echt en nep te bespreken
• Stel vragen in plaats van meteen te oordelen

En wist je dit? 66% van de jongeren zegt dat ze bij hun ouders terechtkunnen met vragen over fake news. Met een beetje humor en interesse blijf jij dus hun belangrijkste gids.

Een vlotte start

De eerste smartphone is een grote stap voor kinderen én ouders. Gelukkig ontwikkelde Orange verschillende producten en diensten om gezinnen hierbij te begeleiden. Zo bevat het SaferPhone-pakket een smartphone, een app voor ouderlijk toezicht én toegang tot de Smartphone Pass.

Die Smartphone Pass is een gratis en breed toegankelijk platform met interactieve vragen, herkenbare situaties en praktische tips. De tool helpt ouders en kinderen om op een leuke manier in gesprek te gaan over schermtijd, cyberpesten, privacy en gezonde digitale gewoontes. Probeer het samen uit!

En er is meer, want wie kiest voor het SaferPhone-pakket, krijgt 12 maanden gratis toegang tot de app voor ouderlijk toezicht SafePath Connect.

Lees ook:

•  Cyberpesten bij kinderen: 5 praktische tips van een kinderpsychologe 

Bronnen:

• https://www.mediawijs.be/nl/nepnieuws 
• https://www.mediawijs.be/nl/artikels/factcheck-halt-methode
• https://www.vlaanderen.be/cultuur-sport-en-vrije-tijd/media/klopt-dat-wel/voor-ouders#sb-voor-ouders-van-jongeren-tussen-12-en-17-jaar-3f0f47c1-edf5-4dcf-935d-277f54d8d55a 
• Apenstaartjarenrapport 2024 
• Imec.digimeter 2025